اخیرا مرکز پژوهش های مجلس شورای اسلامی انتخاب نام دریای خزر را نامناسب دانست و خواستار تجدید نظر در این زمینه شد.

نخستین تغییر نام خزر در ایران برای دوران معاصر در سال ۱۳۷۵ رخ داد که بر اساس مصوبه هیئت وزیران نام دریای خزر به دریای مازندران تغییر داده شد. اما در اواخر سال ۱۳۸۱ نام این دریا مجددا به دریای خزر تغییر یافت.

بحث دوباره تغییر نام دریای خزر در مجلس ایران به عقیده برخی از کارشناسان به روابط  کشورهای حاشیه دریای خزر که با ایران قدمت تاریخی و فرهنگی مشترک دارند، ضرر خواهد رساند. این کارشناسان دلیل می آورند که مردمان کشورهای حاشیه دریا نام مشترک "خزر" را برای این دریا به کار می برند.

درحوزه دریای خزر علاوه بر ایران چهار کشور: ترکمنستان، آذربایجان، قزاقستان و روسیه قرار دارند. به غیر از کشور روسیه که واژه کاسپیان را برای دریا بکار می گیرد، در تمامی کشورهای حاشیه از این دریا به نام خزر یاد می کنند. 

حال تغییر نام دریای خزر در روابط این کشورها با ایران تاثیری خواهد گذاشت؟ مردم کشورهای حاشیه دریای خزر در خصوص تغییر نام دریا چگونه فکر می کنند؟ و دولت های این کشورها چه عکس العملی نشان خواهند داد؟

کنعان علی اف یک روزنامه نگار از جمهوری آذربایجان معتقد است که تغییر نام دریای خزر مسئله ای است مربوط به همه انسان هائی که در سواحل این دریا زندگی می کنند: "این مسائل بسیار حساس هستند. این تغییر اسم فقط از سوی یک کمسیون مجلس پیشنهاد شده و من باور نمی کنم که چنین پیشنهادی در مجلس ایران مورد پذیرش قرار بگیرد."

کنعان علی اف روزنامه نگار آذربایجانی ولی تاکید کرد که تغییر نام خزر نگرانی دولت آذربایجان را فراهم کرده است: " خزر ابراهیم ، سخنگوی وزارت امور خارجه آذربایجان، که اتفاقا نامش هم خزر هست، در این خصوص نظر کشور مطبوعش را بیان کرد و گفت که پیشنهاد تغییر نام خزر  غیرواقعی است و ایران بایستی نظر و موقعیت کشورهای همسایه را نیز مورد توجه قرار دهد."

کنعان علی اف معتقد است که تغییر نام خزر به ضرر قزاقستان، ترکمنستان و آذربایجان خواهد بود و دولت جمهوری آذربایجان با تغییر نام خزر مخالفت کرده است.

بنظر امین گلی یک پژوهشگر ترکمن ایرانی نظر مردم سواحل دریای خزر و همچنین نظر کشورهای حوزه دریای خزر در تغییر نام دریا مطرح نیست . وی می گوید که اینگونه سیاست می تواند تاثیر منفی داشته باشد در روابط ایران با کشورهای حوزه دریای خزر. بنظر وی جمهوری اسلامی  اشتباهات سال ۱۳۷۵ که نام این دریا را به مازندران تغییر داده بودند دوباره تکرار می کند.

امین گلی عنوان کرد که در تمامی کشورهای مسلمان حاشیه دریا آن را خزر خطاب می کنند و تغییر نام این دریا می تواند مخالفت همسایگان ایران را برانگیزد:

"تغییر نام دریای خزر به مازندران و یا دریای شمال مورد توجه ترکمنها قرار گرفته. ترکمن ها به این دریا و یا بزرگترین دریاچه جهان نام تاریخی آن یعنی خزر را اطلاق می کنند. و خزرها ترک هائی بودند که قبل از میلاد مسیح در این منطقه زندگی می کردند و در کتابهای جغرافیائی و در متون ادبی و رسمی کشور ترکمنستان به آن دریای خزر اطلاق می شود.

من فکر می کنم این تغییری که جمهوری اسلامی قرار است در رابطه با تغییر نام این دریا ایجاد بکند مورد خوشایند کشورهای همسایه از جمله ترکمنستان نخواهد بود. مسلم است این تاثیر خواهد گذاشت در همیاری و همکاری کشورهای حاشیه دریای خزر"

اما یک کارشناس قزاقستانی بنام مرهاد ماگوئینواف می گوید که نام خزر بیشتر در کتابهای تاریخی قزاقستان ذکر شده و هم اکنون در جامعه قزاقستان که فرهنگ روسی نیز نقش مهمی در آن بازی می کند واژه روسی آن یعنی کاسپین نیز بکار گرفته می شود. وی در مصاحبه با برنامه فارسی دویچه وله گفت که مسئله تغییر نام این دریا در کشور قزاقستان مطرح نیست.

مرهاد، کارشناس قزاق به این مسئله اشاره می کند که تغییر نام دریا می تواند حق هر کشوری باشد و ایران اگر قصد دارد آن را تغییر دهد این مسئله مربوط است به ایران، ولی قزاق ها همان نامی را بکار خواهند گرفت که در کشورشان رایج هست. مرهاد ماگینواف همچنین گفت، دولت قزاقستان دراینباره فعلا عکس العملی نشان نداده است.

کارشناسان محلی به این مسئله هم اشاره می کنند که نام خزر تداعی پیوند فرهنگی و تاریخی مشترک در میان ملت های حاشیه این دریاست و تغییر نام دریا می تواند ایران را از این کشورها دور کند.   

روزنامه ای که ارگان دستگاه سانسور است

سانسور هنگامی پایدار می ماند که به طور همه جانبه مورد حمایت قرار گیرد و امکان هرگونه تلاش برای گریز از آن از جامعه سانسور زده سلب شود. نمونه بارز این رویه را در روزنامه کیهان می بینیم. این روزنامه به طور مداوم هرگونه تلاشی برای گریز از دایره سانسور را زیر نظر دارد و نه تنها به گزارش آن می پردازد بلکه از طریق تهدید یا هشدار دادن به مسئولان و با به انفعال کشاندن متهمانی که در جامعه سانسور زده امکان دفاع از خود را ندارند آنان را به «تصحیح» عملکرد خود یا حداقل سکوت وادار می کند.

برای درک بهتر آن چه به آن اشاره شد فضای حاکم بر مناقشات یک روز را در کیهان مرور می کنیم. صفحه دوم کیهان روز پنج شنبه یازدهم بهمن ماه 86 نکات جالبی در باره مناقشاتی که سانسوربرای به انفعال کشاندن سانسور زدگان می آفریند نشان می دهد:

بنیاد باران که زیر نظر خاتمی است نامه داده است به کیهان که اینکه شما گفته اید در حضور آقای خاتمی به مواضع آیت الله خمینی انتقاد شده درست نیست و «در حضور ایشان انتقادی به مواضع امام راحل نشده» و آقای سید محمد صدر، از مسئولان بنیاد باران و معاون وزیر امور خارجه در دولت آقای خاتمی، هم نامه داده اند که نقل سخنان ایشان در انتقاد از همان مواضع گفته شده درست نبوده است.

اما دست آخر کیهان دوباره حرف خودش را زده و به بنیاد باران و آقای صدر هشدار داده است که مواظب انعکاس اخبارشان در سایت های خبری که «بیگانه با رویه امام راحل هستند» باشند.

سید مرتضی سجادیان که از طرف حزب کارگزاران به عنوان مدیر مسئول روزنامه ارگان حزب معرفی شده، در مصاحبه ای که بنا بر گزارش سایت روز آنلاین و به نقل از منابع نزدیک به روزنامه کارگزاران در در پاسخ به تهدید قاضی مرتضوی دادستان عمومی و انقلاب تهران ابراز شده شرحی در همراهی خود با انتقادات به عمل آمده و بر علیه تحریریه روزنامه خود داده است.

بنا بر آنچه روز آنلاین در روز پنج شنبه 11 بهمن گزارش داده است مرتضوی از مسئولان روزنامه خواسته است تا مواضع روزنامه را تصحیح کنند و یا در غیر این صورت دادستانی وارد عمل خواهد شد. این در حالی است که مرتضی نبوی عضو مجمع تشخیص مصلحت و از اعضای تشکیلات هیات های موتلفه نیز در یادداشتی در روزنامه ایران روز چهارشنبه 10 بهمن ماه، روزنامه کارگزاران را به دلیل القای تردید در شرکت در انتخابات مورد انتقاد شدید قرار داده بود. روزنامه گارگزاران در مورد نتایج دیدار هاشمی وو خاتمیو کروبی تیتر زده بود که: «الزامى به شركت در انتخابات غيررقابتى نيست».


عین عبارات کیهان در باره اظهارات سید مرتضی سجادیان از این قرار است: «مديرمسئول روزنامه كارگزاران با انتقاد از عملكرد تحريريه جديد اين روزنامه گفت: با توجه به مسائلي كه اكنون شاهد آن هستم يا تيم جديد را تعويض مي كنم يا از اين سمت كناره گيري خواهم كرد. سيد مرتضي سجاديان مديرمسئول روزنامه كارگزاران در گفت وگو با فارس در پاسخ به اين سؤال كه به نظر مي رسد مشي روزنامه كارگزاران از شعار اين حزب كه مبتني بر اعتدال است خارج شده است، گفت: كليه مطالب روزنامه به مسئوليت مديرمسئول است و بالطبع انتخاب تحريريه نيز بايد از اختيارات مديرمسئول باشد اما متأسفانه نه تنها در انتخاب نيروهاي جديد با من هماهنگي صورت نگرفته بلكه صاحب امتياز بدون هماهنگي با من به انتخاب تيمي جديد دست زده است. سجاديان در ادامه با بيان اينكه اميدوارم در آينده نزديك شاهد يك سري تغييرات در مشي روزنامه باشيم گفت: با توجه به مسائلي كه اكنون شاهد آن هستم و خطي كه روزنامه دنبال مي كند يا اعضا را تعويض و فردي منطبق با مرام كارگزاران يعني اعتدال و رعايت خط قرمزها و نگاه حرفه اي انتخاب خواهم كرد يا از اين سمت كناره گيري خواهم كرد.

وي در ادامه افزود: ما نبايد به خاطر اطلاع رساني اصول را زير پا بگذاريم. نظام، ولايت فقيه، انقلاب و چارچوب هاي آن بايد در همه احوال مراعات شود و نبايد با قلم مان مردم را مأيوس و به اين اركان ضربه بزنيم.»

«وي در بخش ديگري از اين گفت وگو با تاكيد بر اينكه هدف من توليد مطالبي است كه موجب حضور اكثريت مردم در انتخابات شود گفت: هدف ما راهي است كه به تقويت نظام منجر شود در شرايطي كه دشمنان بيروني ما دست به شگردهاي جديد مي زنند ما بايد به تقويت بنيان هاي داخلي بپردازيم و مردم را به اتحاد فرا خوانيم تا مسئوليت خود را در مقابل دشمنان خارجي حفظ كنيم. سجاديان در ادامه اظهار داشت: مشي هميشگي ما اين بوده و با تحريريه قبلي نيز هماهنگ بوديم اما با عملكرد تحريريه جديد موافق نيستم. البته اختلاف سليقه ها طبيعي است اما اختلافي منطبق بر منطق و حفظ چارچوب ها و اصول حاكم بر نظام. ما اگر مي خواستيم نشريه اي غير از اين داشته باشيم در رسانه هاي خارجي مقاله مي نوشتيم.مشي من مشي اعتدال و رعايت چارچوب قوانين حاكمه بر مطبوعات، تعهد به نظام و ولايت فقيه، شفاف سازي به منظور ارج نهادن به زحمات دولتمردان از ابتداي انقلاب تاكنون و اطلاع رساني صحيح به مردم كه همان آگاهي كامل است، بوده است.»

«سجاديان در پايان عنوان كرد: مردم ما اگر آگاه باشند، كه هستند هميشه حامي نظام خواهند بود و تاكنون اگر آسيبي به مملكت ما نرسيده است به خاطر همين آگاهي مردم بوده است. اگر ما مردم را مايوس كنيم گناه نابخشودني انجام داده ايم.»

کیهان اظهارات آقای سجادیان را کافی دانسته و خود چیزی بر آن نیافزوده است. بازتاب این فضای مطبوعاتی را می توان در واکنش مهدی کروبی دید که در روزنامه ایران روز شنبه 13 بهمن ماه آمده است ، او در این اظهار نظر با اشاره به نشست رهبران اصلاحات - هاشمی، کروبی و خاتمی- آن را نشستی برای تشویق به حضور در انتخابات خوانده است.

نقل قول دیگر از وبلاگ آقای اکبر منتجبی روزنامه نگار وابسته به حزب مشارکت است که روزنامه کیهان از قول او چنین آورده است: «اکبر منتجبي، روزنامه نگار اصلاح طلب در وبلاگ خود نوشت: اخيراً بيانيه هايي تحت عنوان هايي مانند «كميته هاي حقيقت ياب» با امضاي افراد متعددي منتشر مي شود كه از جمله نام اينجانبان به عنوان امضا كننده بيانيه پاي آن قرار مي گيرد؛ ما بدون ورود به محتواي اين بيانيه ها و ضمن اعتراض و... نسبت به شيوه و روش امضاي بيانيه ها حداقل در مورد خودمان اعتراض مي كنيم و آن را غيردمكراتيك و مصداق نقض حقوق شهروندان از نوعي ديگر مي دانيم و اعلام مي كنيم امضاي هر بيانيه بايد با اطلاع و رضايت امضاكنندگان آن باشد و از اين رو هرگونه بيانيه اي از اين دست را پيشاپيش تكذيب مي كنيم. محمد قوچاني-اكبر منتجبي-رضا خجسته رحيمي-فريد مدرسي»

انتشار نامه ای به همین مضمون از طرف این چهار تن در سایت روز آنلاین روز پنج شنبه همان روز نشان می دهد که مضمون نقل قول شده از جانب کیهان درست است. خبر دیگر در باره دو تلویزیون ماهواره ای خارج از کشور است که تاکنون نظر رایج در بین مردم این بوده است که این دو تلویزیون ماهواره ای چون سیاستی مغایر با جمهوری اسلامی ندارند در ایران تحمل می شوند و یا حتی در برخی موارد حمایت هم می شوند. این خبر کیهان نشان از اختلاف تازه ای دانسته شده است که در میان مقامات در باره برخورد با این رسانه ها بروز کرده است. اما بخوانید اصل خبر را:

«با وجود ممنوعيت فعاليت شبكه هاي فارسي زبان ماهواره اي در تهران، برخي شبكه ها همچنان در سطح شهرهاي تهران، كرج و مناطق شمالي كشور به برنامه سازي مشغول اند. یكي از اين شبكه ها تلويزيون مهاجر است كه كليپ ها و مسابقه هاي خود را در تهران ضبط مي كند و با برخي هنرمندان ايراني به گفت وگو مي پردازد. مدير برنامه هاي حميد شب خيز مدير تلويزيون ملي ايران، pen و live نيز در تهران فعال است و برنامه هاي كنسرت دوبي خوانندگان داخلي و لوس آنجلس نشين را هماهنگ مي سازد.»

چنان که دیده می شود وجه مشترک همه این مناقشات چشم انداز انفعال نیروهای سیاسی منتقد و کارویژه نظارتی روزنامه کیهان است. موفقیت در اعمال این کارویژه نظارتی با اقدامات سایر چهره های برجسته کنترل رسانه ها و نهاد های مربوط امکان پذیر است.

اهمیت این سیاست منفعل سازی واداشتن مخالفان به تایید سیاست های رسانه ای و فرهنگی مبتنی بر سانسور است مثلاً بنیاد باران و کسانی که رهبران اصلاحات معرفی می شوند وادار می شوند اصل اینکه «مواضع امام راحل از گزند انتقاد باید مصون بماند» را بپذیرند و بر سیاست کنترلی مبتنی بر آن صحه بگذارند. به این ترتیب مخاطب در مقاومت در برابر سانسور منفعل می شود.